آن‌چنان بود كه به زمان گفتندى بيرون شهر هفتصد كوشك بود كه توانگران آنجا باشيدندى و ايشان گردنكش‌تر بودند و به مسجد جامع بيشتر كس حاضر نشدندى و درويشان رغبت نمودندى بدان دو درهم تا بگيرند اما توانگران رغبت نكردندى يك روز آدينه مسلمانان بدر كوشكهاى ايشان رفتند و ايشان را به نماز آدينه خواندند و الحاح كردند ايشان را از بام كوشك سنگ ميزدند حرب شد و دست مسلمانان قوى آمد و درهاى كوشك‌هاى ايشان بركندند و بياوردند و بدان درها هركسى صورت بت خويش كرده بودند چون مسجد جامع زيادت شد آن درها را به مسجد جامع خرج كردند و روى صورت تراشيده و باقى بگذاشته راست كردند . احمد بن محمد بن نصر گويد امروز از آن درها يكى مانده است بدآن موضع كه از بامها فرود آئى بر در مسجد جامع چون خواستى بسراى امير خراسان روى نخستين در بمانى در دوم از بقيت آن درهاست و اثر تراشيدگى بر روى پديد است « 242 » . » گذشته از آن ميدانيم كه در قرآن مجيد همه احكام شرح داده نشده است و بسيارى از احكام بوسيله پيغمبر اكرم برمبناى وحى و اجتهاد و فتوى وضع ميگرديد . اين احكام را صحابه رسول خدا ياد ميگرفتند و بخاطر ميسپردند . پس از درگذشت پيامبر پاك خدا هنوز قرآن كريم و اين گونه احكام گردآورى نشده بود . بنابراين امور دينى برمبناى روايت و سنت انجام ميگرفت و پاره‌اى هم بقياس انجام ميشد . مدتها به طول انجاميد تا آنكه احاديث و سنت‌ها در سراسر كشورهاى اسلامى پخش گرديد . تا بدانجا كه علماى عراق كه بجزيره العرب بسيار نزديك و خود از مراكز حكومت اسلامى بود . بيشتر برمبناى قياس رأى ميدادند . « چون در عراق احاديث به قدر كافى منتشر نشده و حفاظ كم بوده‌اند ، علماى عراق در همين راه كار كرده و در قياس مهارت بسزائى داشته‌اند ، و علماى

--> ( 242 ) - تاريخ بخارا ص 57 .